اشاره

من مات و لم يعرف امام زمانه مات ميتته جاهليه (كسى كه بميرد و نشناسد امام زمانش را همانا با مرگ در جهالت مرده است) شناخت موعود آخر الزمان و حجت‏بر حق زمان، تكليف هميشه شيعه اهل بيت است.

در اين باره روايات بسيارى در منابع روايى مسلمين اعم از شيعيان و برادران اهل تسنن آمده است.

واحد تحقيقات مركز فرهنگى موعود، تحقيق و تفحص درباره روايات را در دستور كار خود قرار داده است.

اين مقاله، در زمره اولين آثارى است كه بحضور طالبان چشمه خورشيد تقديم مى‏شود.

از دلايل عقلى و نقلى فراوانى استفاده مى‏شود كه بايد همه انسانها در همه اعصار و امصار، امام زمان خود را بشناسند، وگرنه رشته اتصال آنان از آئين مقدس اسلام گسسته، به عهد بربريت و جاهليت‏خواهند پيوست.

در اين مقاله ما در صدد برشمردن دلايل عقلى و نقلى اين حقيقت نيستيم، بلكه تنها از اسناد و مدارك حديث معروف: (من مات و لم يعرف امام زمانه مات ميتته جاهلية) سخن خواهيم گفت و تعبيرهاى مختلف اين حديث‏شريف را به مقدارى كه در يك مقال بگنجد برخواهيم شمرد.

با توجه به اين كه اين حديث‏با تعبيرهاى مختلفى در منابع اهل تشيع و تسنن آمده، متون وارده را با دقت كامل بررسى كرده، در سه بخش تقديم خوانندگان گرامى مى‏نماييم:

1-متونى كه عينا - بدون هيچ كم و زياد - در منابع شيعه و سنى آمده است.

2- متونى كه فقط در منابع اهل سنت آمده است.

3- متونى كه فقط در منابع شيعه وارد شده است.

بخش اول:

متونى كه در منابع شيعه و سنى بدون هيچ كم و كاست آمده:

1- (من مات و لم يعرف امام زمانه مات ميتة جاهلية‏):

(هركس بميرد و امام زمانش را نشناسد به مرگ جاهلى مرده است.)

اين متن مشهورترين متن اين حديث‏شريف است كه جمع كثيرى از علماى شيعه و سنى آن را با سلسله اسناد خود، در كتابهاى حديثى،لام صلى‏الله عليه و آله روايت كرده‏اند.

و اينك راويان اين حديث‏با اين تعبير از علماى شيعه:

1- سيد مرتضى علم‏الهدى، متوفاى‏436 ه .(1)

2- امين‏الاسلام، ابوعلى، فضل بن حسن طبرسى، متوفاى 548 ه.(2)

3- على بن عيسى اربلى، متوفاى‏693 ه .(3)

4- على بن حسين بن عبدالعالى، مشهور به (محقق كركى) متوفاى 940 ه .(4)

5 - شيخ بهاءالدين محمد عاملى، مشهور به (شيخ بهائى) متوفاى 1030 ه .(5)

6 - ملا محسن فيض كاشانى، متوفاى 1091 ه .(6)

7- محمدبن حسن، مشهور به (شيخ حر عاملى) متوفاى 4-11 ه.(7)

8 - مولى محمد باقر مجلسى، متوفاى 1110 ه .(8)

و اما راويان اين حديث‏شريف به همين تعبير از اهل سنت:

1- مسلم بن حجاج نيشابورى، متوفاى 261 ه .(9)

2- قاضى عبدالجبار معتزلى، متوفاى 415 ه .(10)

3- محمدبن فتوح حميدى، متوفاى 488 ه .(11)

4- مسعودبن عمر بن عبدالله، مشهور به (سعدالدين تفتازانى) متوفاى 791 ه .(12)

5 - على بن سلطان، مشهور به (ملا على قارى)(13)

6 - مولى حيدر على فيض‏آبادى هندى، متوفاى 1205 ه .(14)

7- حافظ سليمان‏بن ابراهيم قندوزى، متوفاى 1294 ه .(15)

2- (من مات ولم يعرف امام زمانه فقد مات ميتة جاهلية‏):

در اين متن فقط كلمه (فقد) بر متن نخستين افزوده شده و مفهوم حديث را با تاكيد بيشترى بيان مى‏كند.

اين متن را از علماى بزرگ شيعه: ابوجعفر محمد بن على بن شهراشوب، متوفاى 588 ه . روايت كرده(16) و از علماى اهل سنت گروهى آن را نقل كرده‏اند كه از آن جمله است:

1- شيخ ابوسعيد خادمى حنفى، متوفاى 1168 ه .(17)

2- قاضى بهلول بهجت افندى، مشهور به (قاضى زنگنه زورى) متوفاى 1350 ه .(18)

3- (من مات بغير امام مات ميتة جاهلية‏):

(هر كس بدون امام از دنيا برود به مرگ جاهلى از دنيا رفته است.)

راويان حديث‏شريف از علماى شيعه:

هور به (شيخ مفيد) متوفاى‏413 ه .(19)

2- محمد بن مسعود بن عياش سلمى، از بزرگان قرن سوم هجرى.(20)

3- شيخ محمد مشهدى، از علماى قرن دوازدهم هجرى.(21)

و اما راويان آن از علماى بزرگ اهل سنت:

1- ابوداوود سليمان بن داود طيالسى، متوفاى 204 ه .(22)

2- احمد حنبل پيشواى حنابله، متوفاى 241 ه .(23)

3- ابوالقاسم سليمان بن احمد طبرانى، متوفاى 360 ه .(24)

4- عبدالحميد، ابن ابى‏الحديد معتزلى، متوفاى‏656 ه .(25)

5- نورالدين على بن ابى بكر هيثمى، متوفاى‏807 ه .(26)

6- على بن حسام‏الدين، مشهور به (متقى هندى‏) متوفاى 975 ه.(27)

7- محمد بن سليمان مغربى، متوفاى 1094 ه .(28)

4- (من مات لا يعرف امامه مات ميتة جاهلية‏):

(هركس بميرد و امامش را نشناسد با مرگ جاهلى مرده است.)

اين متن را حافظ سليمان بن ابراهيم قندوزى، متوفاى 1294 ه . از بزرگان اهل سنت در كتاب ارزشمند (ينابيع‏المودة) روايت كرده(29) و جمع كثيرى از علماى بزرگ شيعه آن را در منابع حديثى خود آورده‏اند كه از آن جمله است:

1- ابوجعفر احمدبن محمد بن خالد برقى، متوفاى 274 ه .(30)

2- على بن حسين بن موسى بن بابويه - پدر شيخ صدوق - متوفاى‏329 ه .(31)

3- محمدبن يعقوب كلينى، متوفاى‏329 ه.(32)

4- محمد بن ابراهيم نعمانى، از بزرگان شيعه در قرن چهاردهم هجرى.(33)

5 - محمد بن على بن بابويه، مشهور به (شيخ صدوق) متوفاى 381 ه .(34)

6 - ابوجعفر محمد بن حسن طوسى، متوفاى 460 ه .(35)

7- سيد هاشم بحرانى، متوفاى‏1109 ه .(36)

8 - مولى محمد باقر مجلسى، متوفاى 1110 ه .(37)

5 - (من مات ليس عليه امام فميتته جاهلية‏):      

(هركس بميرد و امامى بر او نباشد، مرگش بر عهده جاهليت است.)

اين متن را از بزرگان اهل سنت (طبرانى) متوفاى 360 ه. در معجم كبير(38) و فضل بن شاذان نيشابورى، متوفاى 260 ه . از اصحاب امام رضا عليه‏السلام در كتاب گرانسنگ (الايضاح) روايت كرده‏اند.(39)