مقدمه مترجم..................۳
تمهید: دو گونه بودن غیبت حضرت مهدی (علیه السلام)..................۱۵
۱) دو گونه بودن غیبت حضرت مهدی (علیه السلام)..................۱۵
۲) تفسیر دو غیبت..................۱۷
۳) تفاوتهای دو غیبت..................۱۹
۴) اهمیت بیشتر غیبت کبری در روایات..................۲۱
۵) گروهبندی روایات دلالت کننده بر دو غیبت..................۲۴
۶) ردّ برداشت غیر امامیه از دو غیبت..................۲۴
۷) رعایت سطح درک راویان در بیانات معصومین (علیهم السلام)..................۲۶
۸) پاسخ به پرسشهای احتمالی..................۲۹
۹) صحت برداشت امامیه از دو غيبيت..................۳۱
مقدمه..................۳۳
ویژگیهای دوران غیبت کبری..................۳۴
نخستین ویژگی: قطع ارتباط کلی..................۳۴
ویژگی دوم: حاکمیت ظلم و جور در زمین..................۳۴
ویژگی سوم: شدت و وضوح امتحان الهي..................۳۵
لغزشگاه نخست: خواستهها و تمایلات طبيعي..................۳۵
لغزشگاه دوم: رویارویی با سختی و مشکلات در راه حقیقت و ایمان..................۳۵
لغزشگاه سوم: وجود شبهات و تشکیکات در مورد وجود پیشوا..................۳۶
روش بررسی و دشواریهای آن..................۳۷
عوامل دشواری بحث..................۳۸
راه پاکسازی دشواریها..................۴۰
دورنمای مباحث کتاب..................۴۳
بخش اول (۴۵ - ۲۰۷)
تاریخ زندگی خصوصی حضرت مهدی (علیه السلام)
فصل اول: مفهوم اساسی غیبت حضرت مهدی (علیه السلام)..................۴۷
طرح نخست: نظریه پنهانی جسم..................۴۷
طرح دوم: نظریه پنهانی شخصیت و عنوان..................۵۰
پاسخ به سؤالات وارده..................۵۴
توضیح سه نکته..................۵۹
فصل دوم: وظیفه اسلامی امام مهدی (علیه السلام) در دوران غیبت کبری..................۶۲
وظایف امام حاضر..................۶۲
وظایف حضرت مهدی (علیه السلام) در دوره غیبت..................۶۳
بررسی از دیدگاه نظریه اول..................۶۴
بررسی از دیدگاه نظریه دوم..................۶۶
شرایط اقدام حضرت مهدی (علیه السلام) به وظایف اجتماعی..................۷۰
فصل سوم: زندگی خصوصی حضرت مهدی (علیه السلام)..................۸۰
امر اول: ازدواج حضرت مهدی (علیه السلام) و فرزند داشتن ایشان..................۸۰
دیدگاه نخست: بر حسب قواعد و قوانین عمومی..................۸۰
دیدگاه دوم: بر حسب اخبار و روایات..................۸۳
امر دوم: مکان و جایگاه حضرت بقیة الله (علیه السلام) در طول غیبت کبری..................۸۶
از دیدگاه قواعد عمومی..................۸۷
از دیدگاه روایات..................۸۸
امر سوم: نام فرزندان حضرت مهدی (علیه السلام) و محل سکونت و اعمال آنان..................۹۱
امر چهارم: بنیانگذاری جامعه نمونه اسلامی در دوران غیبت کبری، توسط حضرت بقیة الله (علیه السلام)..................۹۳
اشکالات وارد بر دو روایت مربوطه..................۹۷
فصل چهارم: دیدار حضرت مهدی (علیه السلام) در دوران غیبت کبری..................۱۱۵
جهت اول: از دیدگاه قواعد عمومی..................۱۱۵
امر اول: امکان دیدار حضرت..................۱۱۵
امر دوم: کیفیت رویارویی با حضرت..................۱۱۶
امر سوم: فایده ملاقات حضرت با مردم..................۱۱۸
امر چهارم: کیفیت حضور حضرت هنگام رویارویی با دیگران..................۱۱۸
جهت دوم: از دیدگاه روایات دیدار و مشاهده..................۱۲۱
امر اول: تقسیمبندی روایات..................۱۲۲
امر دوم: نکاتی درباره اخبار و روایات دیدار..................۱۳۲
امر سوم: دیدار حضرت با عنوان حقیقی، لازمهاش داشتن ایمان بالا است یا خیر؟..................۱۳۸
امر چهارم: برنامههایی که حضرت برای متوجه نشدن بینندگان برای خود تنظیم نموده..................۱۴۰
امر پنجم: اهداف عمومی حضرت از دیدار با مردم..................۱۴۳
امر ششم: اهداف و مقاصد مخصوصی که بر دیدار حضرت مترتب است..................۱۴۹
امر هفتم: آیا افرادی وجود دارند که حضرت را با عنوان حقیقی خود ببینند يا خير؟..................۱۵۸
زمینه اول: مقتضای قواعد عمومی در این مورد چیست؟..................۱۵۸
زمینه دوم: روایاتی که یاران و همراهانی برای حضرت در دوران غیبت کبری اثبات میکنند..................۱۶۱
زمینه سوم: روایاتی که گویای آن هستند که افرادی کارهای حضرت را انجام داده و خدمتگزار او هستند..................۱۶۳
فصل پنجم: نامهنگاری حضرت مهدی (علیه السلام) با شیخ مفید..................۱۶۵
دیدگاه اول: بررسی بر طبق قواعد کلی، از جهت سند و مدلول..................۱۶۵
امر اول: درباره سند این دو نامه..................۱۶۵
امر دوم: مدلول و محتوای این دو نامه..................۱۶۷
دیدگاه دوم: زمان و مکان صدور این دو نامه..................۱۶۷
دیدگاه سوم: بررسی اوضاع تاریخی زمان صدور این دو نامه..................۱۶۸
دیدگاه چهارم: ارائه نص نامه نخست..................۱۷۳
دیدگاه پنجم: بررسی کلمات و مضامین نامه اول..................۱۷۷
دیدگاه ششم: ارائه متن نامه دوم..................۱۹۴
دیدگاه هفتم: بررسی محتوای نامه دوم در ضمن چند نکته..................۱۹۸
بخش دوم (۲۰۹ - ۴۸۵)
تاریخ انسانیت در دوران غیبت کبری
فصل اول: بررسی و جداسازی روایات مربوطه و به دست دادن قواعدی کلی برای فهم آنها..................۲۱۱
جهت اول: بررسی اخبار و تشخیص اندازه نیاز ما به آنها..................۲۱۱
جهات نقص در کتب تاریخی..................۲۱۱
دشواریها و اشکالات..................۲۱۳
نکته اول: اشکالات مربوط به سندیت روایات..................۲۱۳
امر اول: احتمال جعل و وضع..................۲۱۳
امر دوم: نقل به معنی..................۲۱۴
امر سوم: احتمال اشتباه راوی در حذف الفاظ روایت..................۲۱۵
روش حل اشکالات مربوط به سندیت روایات..................۲۱۷
نکته دوم: مشکل دلالت..................۲۱۸
منشاهای غموض و پیچیدگی..................۲۲۱
منشا اول: رمزی بودن..................۲۲۱
منشا دوم: مصداقهای متفاوت احادیث..................۲۲۳
منشا سوم: مجملگویی احادیث..................۲۲۴
منشا چهارم: استبعاد نفسی برخی از پژوهشگران..................۲۲۴
روش رهایی از دشواری دلالت روایات..................۲۲۵
حل منشا چهارم..................۲۲۵
حل سه منشا اول..................۲۲۷
جهت دوم: اقسام روایات پیشگویی و تعیین اخبار این بخش..................۲۲۹
دیدگاه نخستین: اقسام روایات به اعتبار گذشته و حال و آینده (نسبت به زمان ما)..................۲۲۹
دیدگاه دوم: در پیرامون راویان این احادیث..................۲۳۰
گروه اول: محدثان عامه..................۲۳۰
گروه دوم: راویان شیعی..................۲۳۱
دیدگاه سوم: انقسام روایات از جهت دلالت..................۲۳۱
جهت سوم: قواعدی کلی برای فهم روایات پیشگویی..................۲۳۳
نظریه اول: تمسک به مدلول لفظی روایت..................۲۳۳
نظريه دوم: تأویل احاديث بر مبنای اصول اساسی اسلام..................۲۳۶
فصل دوم: وضعیت فرد و جامعه از نظر تدین و تعهد اسلامی و رویدادهای مربوط به آن، طبق اخبار پیشگویی آینده..................۲۴۱
جنبه اول: قواعد عمومی مسیر جوامع بشری را چگونه ترسیم میکند؟ و انحرافات انسانی را تا چه اندازه میداند؟ و نیاز مردم را به ظهور حضرت بقیة الله (عجل الله تعالى فرجه الشریف) برای گسترش حق و عدالت تا چه پایه معین میکند؟..................۲۴۲
جهت نخستین: انگیزه و منشأ برنامهریزیهای الهی..................۲۴۲
نکته اول: هدف آفرینش..................۲۴۲
نکته دوم: برنامهریزی هدف آفرینش..................۲۴۳
نکته سوم: لزوم ایجاد زمینههای عبادت..................۲۴۴
نکته چهارم: کیفیت تحقق انگیزه خلقت..................۲۴۵
نکته پنجم: کیفیت تکامل فرد و جامعه..................۲۴۸
نکته ششم: بحثی در کیفیت تکامل فرد و جامعه..................۲۵۰
نکته هفتم: بررسی و شناخت عوامل طبیعی تربیت و ایجاد اخلاص..................۲۵۲
نکته هشتم: اهمیت آزمایش و امتحان الهی..................۲۵۵
نتایج آزمایشهای الهی..................۲۵۶
جهت دوم: برنامهریزیهای الهی پیش از اسلام..................۲۶۰
نکته اول: هماهنگی و همکاری اجمالی پیامبران در این برنامه..................۲۶۰
نکته دوم: دعوت انبیاء در جهت تحقق حکومت جهانی عادل..................۲۶۱
نکته سوم: عدم تحقق برنامهریزی الهی در دوران پیامبران گذشته..................۲۶۳
جهت سوم: برنامهریزیهای الهی بعد از اسلام..................۲۷۰
نکته اول: اسلام، دین خاتم..................۲۷۰
نکته دوم: عدم وجود شرط دوم در زمان پیامبر..................۲۷۴
نکته سوم: بشارت پیامبر اسلام و ائمه هدی به روز موعود الهی..................۲۷۹
نکته چهارم: کیفیت آمادهسازی ذهن مردم برای روز موعود توسط حضرت مهدی (علیه السلام)..................۲۸۱
جهت چهارم: اهمیت رهبری در برنامهریزی الهی..................۲۸۳
نکته اول: لزوم وجود رهبر در هر نهضت..................۲۸۳
نکته دوم: اثبات شایستگی حضرت بقیة الله (عجل الله تعالى فرجه الشریف) در رهبری نهضت جهانی..................۲۸۴
نکته سوم: هماهنگی غیبت حضرت بقیة الله (عجل الله تعالى فرجه الشریف) با برنامهریزی الهی..................۲۸۵
جنبه دوم: نصوص و روایاتی که گویای ویژگیهای آینده میباشند، و خصوصیات زمانه و مردم آن را که تا چه اندازه پایبند دین و مذهب میباشند و احساس مسؤولیت و درک مذهبی تا چه پایه است بازگو میکند؛ و سرنوشت تودههای منحرف و انسانهای فاسد و تبهکار، و کیفرهایی را که خداوند برای آنها در نظر گرفته است، مشخص میسازد..................۲۸۹
جهت اول: اخباری که از مشکلات و سختیها و فساد و تبهکاریهای زمانه به طور مطلق بحث میکند..................۲۸۹
قسم اول: روایاتی که بر پر شدن زمین از ظلم و جور دلالت میکند..................۲۹۰
قسم دوم: روایاتی که بر کثرت آشفتگیها و زیادتی درگیریها و نابسامانیها دلالت دارد..................۲۹۱
معنای فتنه..................۲۹۲
قسم سوم: روایاتی که دلالت بر فریاد و اندوه مردم از سختیهای زمانه و دلگیری شدید از اوضاع و احوال میکند..................۲۹۵
قسم چهارم: روایاتی که بر وجود حیرت و سرگردانی در افکار و عقاید دلالت دارد..................۲۹۷
قسم پنجم: روایاتی که دلالت بر وقوع هرج و مرج و آشفتگی میکنند..................۲۹۸
جهت دوم: اخبار و روایاتی که دلالت بر وقوع رویدادهای معین و مخصوصی که از ضلالت و گمراهی مردم به بار میآید..................۳۰۰
قسم اول: اخباری که دلالت بر پیدایش و گسترش جهل در جامعه اسلامی دارد..................۳۰۰
قسم دوم: روایاتی که بر تشتت آراء و اختلاف انگیزهها و خواستهها و فزونی دعوتهای باطله و مکتبهای انحرافی دلالت دارد..................۳۰۲
قسم سوم: اخباری که دلالت میکند بر اینکه مردم درباره خود حضرت مهدی (علیه السلام) اختلاف نظر پیدا میکنند..................۳۰۵
موارد اختلاف بیان شده در روایات..................۳۰۶
قسم چهارم: روایاتی که بر انحراف حکام و فرمانروایان ممالک اسلامی و فسق و فجور آنان و انحرافشان از تعالیم اسلام دلالت میکند..................۳۱۰
قسم پنجم: اخبار و روایات تمحیص و امتحان..................۳۱۵
قسم ششم: اخباری که از وقوع نمونههایی از انحراف و تجاوز و گناه و پلیدی در جامعه اسلامی خبر میدهد..................۳۲۳
توضیح و برداشت از این روایات..................۳۳۱
بررسی روایات بر اساس روش سندی..................۳۴۰
جهت سوم: اخباری که بر خوبی اوضاع و احوال دلالت دارند..................۳۴۲
توجیهاتی پیرامون روایات جهت سوم..................۳۴۳
اعتراضاتی بر روایات فوق..................۳۴۵
فصل سوم: وظیفه راستین اسلامی در دوران غیبت کبری..................۳۴۸
جهت اول: پذیرش وجود و امامت حضرت بقیة الله (عجل الله تعالى فرجه الشریف)..................۳۴۹
جهت دوم: انتظار فرج..................۳۵۵
نکته نخستین: مفهوم انتظار..................۳۵۵
نکته دوم: ویژگیهای انتظار..................۳۵۶
نخستین عنصر: جنبه عقیدتی..................۳۵۷
عنصر دوم: جنبه روحی و نفسانی انتظار..................۳۵۸
عنصر سوم: جنبه رفتاری و عملی انتظار..................۳۵۸
نتایج تحقق عناصر سهگانه انتظار..................۳۵۹
نکته سوم: اندیشه مهدویت، انگیزهای برای تلاش هرچه بیشتر..................۳۶۰
اشاعه دهندگان شبهه..................۳۶۱
سه نکته در پاسخگویی به شبهه..................۳۶۲
نکته چهارم: مفهوم انتظار نسبت به ادوار مختلف دعوتهای عمومی..................۳۶۹
دوره اول: دوره پیش از اسلام..................۳۶۹
دوره دوم: دوران بعد از اسلام تا آغاز غیبت صغرى..................۳۷۰
دوره سوم: دوران غیبت صغرى (برای شیعیان امامیه)..................۳۷۶
دوره چهارم: دوران غیبت کبری (دورهای که ما در آن به سر میبریم)..................۳۷۷
کیفیت تطابق ظهور ناگهانی با علائم و شرایط ظهور..................۳۷۸
جهت سوم: پایبندی نسبت به تعالیم راستین اسلامی که میبایست پیش از ظهور انجام گیرد..................۳۸۳
جهت چهارم: آیا در دوران غیبت کبری باید کنارهگیری را پیش گرفت و مبارزه منفی کرد، یا اینکه باید دست به جهاد و پیکار زد؟..................۳۸۹
نکته اول: بررسی و فهمیدن عنوان مطلب..................۳۸۹
نکته دوم: عزلت و جهاد در دوره غیبت از دیدگاه قواعد عمومی..................۳۹۰
جانب اول: کار و کوشش اجتماعی از دید احکام و دستورات فقهی..................۳۹۰
فواید مترتب بر اجرای وظایف اجتماعی در دوران غیبت کبری..................۳۹۵
حرمت گوشهگیری از جامعه..................۴۰۱
وجوب برکناری..................۴۰۲
کنارهگیری جایز..................۴۰۵
جانب دوم: گفتار در باب جهاد و عزلت..................۴۰۵
نکته سوم: عزلت و جهاد در دوره غیبت از دیدگاه روایات..................۴۱۳
قسم اول: فتنهای که در آن نشسته بهتر از ایستاده است..................۴۱۴
قسم دوم: عدم مشارکت در قتل..................۴۱۸
قسم سوم: دستور خانهنشینی..................۴۲۲
قسم چهارم: فرار از فتنهها..................۴۲۴
قسم پنجم: فرمان به صبر و بردباری..................۴۲۶
قسم ششم: دستور نگهداری زبان در فتنهها..................۴۳۱
قسم هفتم: امر به تقیه در دوران غیبت کبری..................۴۳۴
قسم هشتم: وجوب انتظار ظهور در تمامی لحظات..................۴۴۵
جهت پنجم: فضیلت انتظار و منتظران و شکیبایان بر سختیها و تنگدستیها در عصر فتنه و انحراف..................۴۵۰
ناحیه اول: قواعد عمومی اسلامی مقتضی چه چیزی میباشند؟..................۴۵۰
امر اول: ایمان به غیبت..................۴۵۰
امر دوم: تحمل مشکلات و دشواریها..................۴۵۳
امر سوم: پایداری در برابر فریبها و نیرنگها..................۴۵۵
امر چهارم: ایمان به حضرت مهدی (علیه السلام) و نتایج آن..................۴۵۶
ناحیه دوم: ویژگیهای مؤمنان منتظر در روایات..................۴۵۸
جهت ششم: بیارزشی و انحطاط مقام دشمنان حضرت مهدی (علیه السلام) در دوران غیبت کبری و پیش از آن..................۴۷۰
نکته اول: حدود مسؤولیت فرد در دوران غیبت..................۴۷۰
نکته دوم: رابطه کاهش مسؤولیت و قانون آزمایش و تمحیص..................۴۸۰
نکته سوم: شرح آخرین فقره روایت مربوطه..................۴۸۳
بخش سوم (۴۸۷ - ۶۷۳)
شرایط و نشانههای ظهور
فصل اول: شرایط ظهور..................۴۸۹
جهت اول: فرق شرایط با علائم..................۴۸۹
جهت دوم: معنی و تعداد شرایط ظهور..................۴۹۵
شرط اول: وجود طرح و برنامه عادلانه کامل..................۴۹۵
شرط دوم: وجود رهبر و پیشوایی شایسته..................۴۹۶
شرط سوم: وجود یاران همکار و همفکر و پایدار در کنار آن رهبر واحد..................۵۰۱
جهت سوم: ارتباط شرایط ظهور با برنامهریزی الهی..................۵۰۶
نکته اول: وجود برنامهریزی الهی برای تحقق روز موعود..................۵۰۷
نکته دوم: شرایط روز موعود..................۵۰۹
جهت چهارم: برنامهریزی ویژه الهی برای ایجاد پیدایش رهبر..................۵۱۶
زمینه اول: ایجاد شخص رهبر..................۵۱۶
زمینه دوم: رشد و حرکت تکاملی شایستگی رهبر..................۵۲۳
نکته قابل توجه..................۵۳۹
فصل دوم: نشانههای ظهور..................۵۴۱
جهت اول: روش برخورد با روایات علائم و برداشت از آنها..................۵۴۱
جهت دوم: معنی و اقسام علائم..................۵۴۹
تقسیم اول: ارتباط علائم با برنامهریزی الهی..................۵۴۹
تقسیم دوم: علائم از جهت نزدیکی و دوری از زمان ظهور..................۵۴۹
جهت سوم: بررسی و حل مشکلات و اعتراضات وارد بر علائم ظهور..................۵۵۳
جهت چهارم: تقسیمبندیهایی کلی برای روایات علائم ظهور..................۵۵۹
ناحیه اول: ترتیب زمانی حوادث..................۵۵۹
نکته اول: حوادثی که تاریخ گویای وقوع آنها است..................۵۵۹
امر اول: انحراف رهبری اسلامی پس از رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم)..................۵۶۰
امر دوم: اوضاع دولت بنی عباس..................۵۶۱
امر سوم: سقوط حکومت بنی امیه..................۵۷۱
امر چهارم: اختلاف اهل مشرق و مغرب..................۵۷۲
امر پنجم: قیام صاحب زنج..................۵۷۳
امر ششم: جنگهای صلیبی..................۵۷۴
امر هفتم: جنگ با ترکها..................۵۸۳
امر هشتم: فتح قسطنطنیه..................۵۸۴
نشانههای دیگری که تاکنون به وقوع پیوسته است..................۵۸۶
اول: کشته شدن سید حسنی..................۵۸۶
دوم: اختلاف بنی عباس در حکومت دنیوی..................۵۸۷
سوم: روی آوردن پرچمهای سیاه از سوی خراسان..................۵۸۷
چهارم: ظهور مغربی در مصر و سلطه او بر شامات..................۵۸۷
پنجم: وارد شدن ترکها به جزیره..................۵۸۸
ششم: وارد شدن رومیها به رمله..................۵۸۸
هفتم: لجام گسیختن عرب و سلطه بر شهرهای خود و خروج از سلطه عجم..................۵۸۹
هشتم: طغیان آب فرات و ورود آن به مغازههای کوفه..................۵۸۹
نهم: بستن پلی که کرخ را به شهر بغداد متصل میکند..................۵۹۰
دهم: اختلاف دو گروه از عجم و ریختن خونهای زیادی از دو طرف..................۵۹۰
نکته دوم: نشانههای مشکوک الحدوث..................۵۹۱
نکته سوم: نشانههایی که به خاطر دو علت پیشقدم و تأخر آنها بر ظهور مورد شک و تردید است..................۵۹۲
نکته چهارم: نشانههایی که یقین به بعد از ظهور بودن آنها داریم..................۵۹۳
ناحیه دوم: تقسیم علائم از حیث وقوع طبیعی یا غیر طبیعی آنها..................۵۹۳
نکته اول: رویدادی طبیعی که جنبه اعجاز ندارد..................۵۹۳
نکته دوم: علائمی به منظور اقامه حجت و تکمیل دلیل معجزه میباشد..................۵۹۴
نکته سوم: مواردی که بر اقامه معجزات دلالت میکند بیشتر از آنچه که قانون معجزات مقتضی آن است..................۵۹۷
امر اول: طول عمر دجال، بر اساس برداشت عمومی مردم از آن..................۵۹۹
امر دوم: جلوگیری از ورود دجال به مكه و مدينه به طور اعجازآمیز..................۶۰۱
امر سوم: اختلاف زمان با آنچه که الآن هست..................۶۰۴
امر چهارم: كشتن شخص مؤمن و زنده کردن آن توسط دجال..................۶۰۶
امر پنجم: بزرگی الاغ دجال..................۶۰۸
امر ششم: بیرون آمدن آتشی از سرزمین حجاز..................۶۰۹
امر هفتم: آتشی که از یمن خارج میشود..................۶۱۰
امر هشتم: بزودی فرات از روی گنجینهای از طلا کنار خواهد رفت..................۶۱۱
امر نهم: وقوع مسخ..................۶۱۳
امر دهم: برگشت مردهها به دنیا..................۶۱۴
امر یازدهم: خروج خورشید از مغرب..................۶۱۵
امر دوازدهم: صیحه..................۶۱۷
امر سیزدهم: فرو رفتن در بیداء..................۶۲۰
جهت پنجم: برشمردن سایر علامات و کوشش برای فهم آنها به صورت یک مجموعه منظم..................۶۲۵
مبحث اول: برشمردن علائم باقیمانده..................۶۲۵
نکته اول: خروج پرچمهای سیاه از سوی خراسان..................۶۲۵
نکته دوم: قتل نفس زکیه..................۶۲۶
امر اول: منظور از نفس زکیه چیست؟..................۶۲۸
امر دوم: آیا نفس زکیه بین رکن و مقام کشته میشود؟..................۶۲۹
امر سوم: انطباق این روایت بر محمد بن عبدالله بن الحسن بن الحسن بن ابی طالب ملقب به نفس زکیه..................۶۳۰
نکته سوم: ظهور دجال..................۶۳۶
امر اول: به مقتضای قواعد عمومی میتوانیم معتقد به خروج دجال باشیم..................۶۳۶
امر دوم: صفاتی که در کتب عامه برای دجال ذکر کردهاند..................۶۳۶
امر سوم: بررسی ویژگیهای دجال..................۶۴۲
نکته چهارم: ظهور سفیانی..................۶۴۴
امر اول: اخباری که بر وجود و خصوصیات او دلالت میکند..................۶۴۴
امر دوم: صرف نظر از سختگیری مربوط به سند و رمزی بودن روایات، این اخبار دلالت بر چه مطلبی دارند؟..................۶۵۰
امر سوم: آیا دجال و سفیانی یک نفر هستند یا خیر؟..................۶۵۱
نکته پنجم: ظهور یمانی..................۶۵۳
نکته ششم: خروج یأجوج و مأجوج..................۶۵۵
مبحث دوم: برداشتی کلی از مجموعه علائم ظهور..................۶۶۰
زمینه اول: انحرافات عمومی دوران غیبت کبری..................۶۶۱
زمینه دوم: آنچه دلالت بر مبارزه و مقاومت در مقابل انحرافات دارد..................۶۷۰
زمینه سوم: علائمی که جنبه آگاهاندن به صورت اعجاز، از نزدیک شدن ظهور دارد..................۶۷۱
